passivitis of lijdende
vorm overmatig gebruik of misbruik van de-)
Onder passivitis verstaan we de neiging te vaak de lijdende vorm
te gebruiken,daar waar de bedrijvende vorm de voorkeur verdient.
Natuurlijk is een zin als: "Er wordt de laatste jaren veel
gebouwd in Haaksbergen." een correcte zin: het belangrijkste
is kennelijk dát er gebouwd wordt en niet door wié. Ook een zin
als: "Er wordt in deze klas veel gespiekt." is correct:
kennelijk weet de spreker/schrijver van deze zin niet wie er
spiekt, of hij wil de namen van de spiekers niet noemen. Maar in
de meeste gevallen maakt de lijdende vorm een hinderlijk
ambtelijke indruk; de mededeling wordt -opzettelijk soms!- vaag.
Enige voorbeelden:
- Er wordt overwogen de belastingen te verhogen.
(Wie,welke politici,welke partijen overwegen die verhoging?
- Naast kostenbeheersing wordt verhoging van de preventie
nagestreefd.
Nieuwe inspanningen zullen op gang worden gebracht.
Opmerking: in juridisch taalgebruik is de lijdende vorm vaak
wel heel zinvol, omdat door de lijdende vorm verwarring in een
zin als de volgende is uitgesloten.
- Karel die Jan heeft geslagen, is de broer van Gijs. (Wie heeft wie
geslagen? In de lijdende vorm is er geen verwarring mogelijk.)
- Karel die door Jan is geslagen, is de broer van Gijs.
- Jan die door Karel is geslagen, is de broer van Gijs.