samentrekking (foutieve-)
Onder samentrekking verstaan we het verschijnsel dat in een samengestelde zin een gemeenschappelijk zinsdeel of gemeenschappelijke zinsdelen maar éénmaal wordt/worden genoemd als gevolg van taalspaarzaamheid. Er is dus sprake van weglating van een of meer zinsdelen. We spreken echter van samentrekking en niet van weglating,omdat we onder onder (foutieve) weglating iets anders verstaan. Zie aldaar.

Enige correcte voorbeelden van samentrekking:
Hij gaf háár en zij hém de schuld. (Samengetrokken: gaf.)
U moet mij helpen of ik u. (Samengetrokken: moet helpen)

SAMENTREKKING IS FOUT IN DE VOLGENDE GEVALLEN:

1. Het samengetrokken zinsdeel heeft niet dezelfde grammaticale functie.
Twee voorbeelden:
- De rector heeft de leerling op spijbelen betrapt en een berisping gegeven.
Het zinsdeel 'de leerling' is samengetrokken: 'de leerling' hoort immers ook achter 'en' gedacht te worden.
Deze samentrekking is fout, omdat 'de leerling' in het eerste geval een lijdend voorwerp is en in het tweede geval een meewerkend voorwerp.

- Het boek interesseert hem niet en leest hij daarom niet.
Ook hier is de samentrekking niet correct: in het eerste deel van de zin is 'het boek' onderwerp, in het tweede deel is het (samengetrokken) zinsdeel 'het boek' een lijdend voorwerp.

De verbeterde zinnen:
- De rector heeft de leerling op spijbelen betrapt en hem een berisping gegeven.
- Het boek interesseert hem niet en daarom leest hij het niet.

2. Het samengetrokken zinsdeel is een persoonsvorm die verschilt in getal.
Twee voorbeelden:
- Al zijn vrienden zijn bevorderd,alleen hij niet.
- De export werd steeds moeilijker en de kosten hoger.

3. Het samengetrokken zinsdeel heeft niet dezelfde betekenis.
Enige voorbeelden:
- Hij koos een sigaret en het hazepad.
- De man stond op trouwen en bekend als iemand die van een glaasje hield.
- Hiet zet men koffie en over.
('Zetten' betekent hier resp. 'maken' en 'brengen'.)

4. Het samengetrokken zinsdeel verschilt t.o.v. de persoonsvorm van plaats.
Enige voorbeelden:
- Morgen vertrek ik naar Groningen en zal vervolgens doorreizen naar Leeuwarden.
(Bij 'vertrek ik' is sprake van inversie, in het tweede deel van de zin moet 'ik' vóór 'zal' worden geplaatst.)
- Op schitterende wijze stopte de keeper de eerste strafschop , maar dook bij de tweede naar de verkeerde hoek.
(De inversie is in het eerste deel van de zin correct:
A + P O ; in het tweede deel kan 'op schitterende wijze' niet vóor 'dook hij' worden gedacht.)

Samengevat:

SAMENTREKKING IS FOUT:
1. bij verschil in grammaticale functie;
2. bij verschil in persoonsvorm wat het getal betreft;
3. bij verschil in betekenis;
4. bij verschil in plaats t.o.v.de persoonsvorm.