verwijswoord (foutief-),
verwijsfout
Verwijswoorden als hij, zij, het, deze, die, hiervoor, ermee.
Enige
veel voorkomende foutieve verwijzingen:
a. het verwijswoord verwijst naar iets
wat de schrijver/spreker wel in gedachten heeft, maar niet noemt.
- De personeelsvereniging is gisteren naar de schouwburg geweest;
niet alleen de ouderen vonden het mooi, maar ook de jongeren.
(Men vond kennelijk de voorstelling mooi, maar dat woord is niet
genoemd.)
b. het is niet duidelijk naar wie of wat
het voornaamwoord verwijst.
- Daar gaat Frans met zijn vriend; hij gebaart druk naar hem.
c. het verwijswoord stemt qua getal (enkel-
of meervoud) niet overeen met het woord waarnaar het verwijst.
- De lastigste eters eten een boterham meer,wanneer ze maar
besmeerd zijn met onze overheerlijke jam.
- Hij rijdt in een auto van het merk Alfa Romeo; die zijn niet de
goedkoopste.
- Ik vind dat de politie tegen vandalisten harder moet optreden;ze
zijn volgens mij veel te slap.
- Omdat dit een zaak van het bestuur is, moet met hen eerst
worden overlegd.
d. het verwijswoord komt qua geslacht (mannelijk,vrouwelijk,onzijdig)
niet overeen met het woord waarnaar het verwijst. Regels hierbij: zie onder.
Fout zijn:
- De gemeenteraad heeft in haar laatste vergadering besloten tot
de aanleg van een rondweg.
('Raad' is mannelijk; het moet dus zijn: zijn laatste vergadering.)
- Het liberalisme heeft haar grootste betekenis gehad in de 19e
eeuw.
('Liberalisme' is onzijdig; het moet dus zijn: zijn grootste
betekenis.)
- Criminaliteit komt in de huidige samenleving veel voor; het
wordt gepleegd door mensen in alle lagen van de maatschappij.
('Criminaliteit' is vrouwelijk; het voornaamwoord 'het' kan hier
dus niet.)
regels bij mannelijk,
vrouwelijk en onzijdig\
In het Groene boekje staat of iets mannelijk of vrouwelijk is. Het-woorden
zijn onzijdig. Als het Groene boekje niets aangeeft, dan staat het geslacht niet
vast. In België behandelt men deze woorden als vrouwelijk, in Nederland als
mannelijk.
Voorbeeld: campagne.
(Zoals in perscampagne). Er staat geen m of v bij, we mogen zelf kiezen. Het
woord is afkomstig uit het Frans, in welke taal het vrouwelijk is. ('la
campagne'). In Vlaanderen behandelt men dit woord als vrouwelijk, in Nederland
als mannelijk.
Andere voorbeelden: doos, naaf (wielnaaf).
Een regeltje dat vaak opgaat is, dat concrete woorden mannelijk zijn,
abstracte woorden vrouwelijk.
Helaas gaat dat niet altijd op. Zo is het concrete woord machine vrouwelijk,
en niet mannelijk. Bandage, friteuse, boerderij: allemaal vrouwelijk.
De gedetailleerde regel is de volgende:
Vrouwelijk zijn alle woorden die vrouwelijke personen of dieren aangeven. Zoals leewin, teef, verpleegster, dame, of van woorden waarvan duidelijk is dat ze op een vrouw slaan. "De gegriefde liep weg." Ondanks de regel hieronder dat woorden die eindigen op -de altijd vrouwelijk zijn, kan gegriefde mannelijk zijn als dat uit de context duidelijk is.
Vrouwelijk zij ook woorden die eindigen op:
-heid
schoonheid, waarheid, zuiverheid, smerigheid
-nis
ergernis, geschiedenis, gebeurtenis
- schap wetenschap, nalatenschap, vennootschap
(Maar: het schap = plank; )
- de of -te
diepte, hoogte, breedt, lengte, gemeente, liefde
-ij of erij
boerderij, maatschappij
-arij, -ernij rijmelarij, razernij
-ing
keuring, regering, regeling
-st
gunst, kunst, winst (maar 'dienst' is mannelijk)
-ie, tie
commissie, familie, politie, publicatie, natie, astronomie
-logie, astrologie
-sofie, filosofie
-gogie pedagogie
- iek
fabriek, portiek, politiek, techniek, muziek
-ica
logica, electronica, informatica
- theek
bibiliotheek, apotheek, discotheek
- teit
puberteit, capaciteit
-tuur -suur
cultuur, natuur, censuur
-ode -ude
periode, attitude
-age
chantage, garage, bondage
-ine
discipline, machine
-se
analyse, friteuse, couveuse, expertise
-sis
crisis, dosis
-xis
syntaxis
-tis
bronchitis, hepatitis
-a - ea
firma, alinea