Pyke Koch

 1901-1991

Magisch realisme

Hoewel er grote verschillen bestaan tussen de kunstenaars die als magisch realisten beschouwd werden, hebben zij een aantal kenmerken gemeenschappelijk: een traditionele, zeer nauwkeurige schilderwijze met een gladde,  onpersoonlijke penseelstreek, terwijl de elementen van de voorstelling aan de werkelijkheid zijn ontleend en als zodanig herkenbaar blijven. Vooral door deze onpersoonlijke techniek maar ook door de afgebeelde voorwerpen aan hun gebruikelijke omgeving te onttrekken of in een ander verband te plaatsen ontstaat er een vervreemdingseffect.

Pyke Koch, Zelfportret met zwarte doek, 1937. o, tra/h, 34,5 x 32,5 cm. Centraal Museum Utrecht.
Pyke Koch geeft in dit zelfportret door houding en gelaatsuitdrukking blijk van een geesteshouding die sympathieën voor het fascisme niet verborgen houdt. Koch heeft bijvoorbeeld in de typering en inhoudelijke explicatie van dit geïdealiseerde zelfportret evenzeer verwezen naar politieke aanplakbiljetten uit de jaren twintig en naar de antieke portretkoppen die in het Italiaanse fascisme en in de heroïsering van Mussolini een belangrijke rol speelden als naar de ideologische aspecten van het fascisme met betrekking tot "de nieuwe mens". Het heeft onmiskenbaar iets weg ook van het beeld van de "Herrenmensch".

Anderzijds verschaft dit zelfportret door de ogenschijnlijk koele distantie en uiterlijke strengheid waarmee de kunstenaar de indruk wekt zichzelf te bezien, de beschouwer een inzicht in diens innerlijke conflicten en psychische spanningen. De intensiteit en directheid waarmee deze zichtbaar worden gemaakt roept engagement op. De diepe ernst en de scepsis die uit dit werk eveneens naar voren treden verduidelijken de psychische toestand waarin de kunstenaar zich bevond. Gelijktijdig houdt het werk een verwijzing in naar de geestelijke crisis van genoemde periode en naar de algemeen heersende ideologische onzekerheid.